อนุสรณ์สถานช่องเขาขาด สร้างอุทิศให้กับเชลยศึก (POWs) และแรงงานชาวเอเชีย ที่ได้รับความทุกข์ทรมานอย่างแสนสาหัสและเสียชีวิต ณ ช่องเขาขาด รวมทั้งพื้นที่อื่นๆ ในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก ในระหว่างสงครามโลกครั้งที่ 2
อนุสรณ์สถานช่องเขาขาดนี้เกิดจากความมุ่งมั่นของ นาย เจอ จี ทอม มอร์ริส ( J G Tom Morris) ซึ่งเป็นหนึ่งในอดีตเชลยศึกชาวออสเตรเลีย ที่ทำงานในการก่อสร้างทางรถไฟสายมรณะ ไทย-พม่า แห่งนี้ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2
เป็นเวลากว่า 40 ปีหลังจากที่ทอมได้ทำงานก่อสร้างทางรถไฟสายนี้ ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ทอมก็ได้ตกลงใจเดินทางกลับมายังประเทศไทย เพื่อค้นหาที่ตั้งของจุด "ช่องเขาขาด (Hellfire Pass)" และทอมก็ได้นำข้อมูลไปเสนอต่อรัฐบาลออสเตรเลีย เพื่อรองรับพื้นที่นี้ให้เป็นแหล่งประวัติศาสตร์ และตั้งกองทุนขึ้นเพื่อสร้างอนุสรณ์สถาน จนสามารถสร้าง "พิพิธภัณฑ์อนุสรณ์สถานช่องเขาขาด" รวมทั้งทางเดิน แล้วเสร็จเพื่อเปิดให้นักท่องเที่ยวสามารถเข้าชมได้อย่างเป็นทางการในปี 2542
อนุสรณ์สถานเขาช่องขาดตั้งอยู่ริมทางหลวงสาย 323 ระหว่าง อ.ไทรโยค - อ.ทองผาภูมิ หากท่านใดที่ขับรถผ่านเพื่อที่จะไปเที่ยว อ.ทองผาภูมิ หรือ อ.สังขละบุรี ลองแวะเข้าไปชมกันนะครับ เพราะพิพิธภัณฑ์แห่งนี้นำเสนอเรื่องราวได้ดีมากๆ จะได้เรียนรู้ประวัติศาสตร์ของทางรถไฟสายมรณะ ในสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 เป็นความรู้ติดตัวเอาไว้ครับ
